DefinicjaWymagania projektu to spisane ustalenia o tym, co strona albo aplikacja ma umożliwić i komu: cel biznesowy, użytkownicy, ich zadania, zakres i to, co poza nim, ograniczenia oraz kryteria akceptacji, czyli warunki, po których obie strony poznają, że funkcja jest gotowa. Opisują potrzebę, a nie techniczny sposób jej wykonania.
Czym są wymagania projektu?
Wymagania to spisane ustalenia o tym, co strona albo aplikacja ma umożliwić, komu i po co. Nie są dokumentem technicznym: opisują potrzebę Twojej firmy i Twoich klientów, a nie to, jak programista ma ją zrealizować.
Kod jest odpowiedzią na pytanie „jak”. Wymagania odpowiadają na pytanie „co” i „dlaczego”. Jeśli ta część jest niejasna, nawet bardzo dobrze napisany kod zrobi nie to, czego potrzebujesz. Dlaczego kod to tylko jeden z etapów, opisuję w artykule Czy AI zastąpi programistę?.
Co powinien zawierać opis wymagań?
Sześć rzeczy: cel, użytkowników, ich zadania, to, co poza zakresem, ograniczenia i sposób sprawdzenia, że działa. Przy małym projekcie zmieści się to na jednej, dwóch stronach.
- Cel. Co ma się zmienić w firmie, gdy projekt będzie gotowy, na przykład „klienci sami rezerwują terminy, zamiast dzwonić”.
- Użytkownicy. Kto będzie z tego korzystał: klient, pracownik biura, właściciel. Każda z tych osób potrzebuje czegoś innego.
- Zadania. Co każda z tych osób musi móc zrobić: wybrać termin, odwołać wizytę, zobaczyć listę rezerwacji na dziś.
- Poza zakresem. Czego w tej wersji nie będzie, np. płatności online. To zdanie oszczędza najwięcej nieporozumień.
- Ograniczenia. Termin, budżet, programy, z którymi trzeba się połączyć, wymogi prawne, urządzenia, na których ma to działać.
- Kryteria akceptacji. Warunki, po których obie strony poznają, że funkcja jest gotowa.
Co zebrać przed pierwszą rozmową o samej stronie firmowej, opisuję osobno w artykule Co przygotować przed rozmową o stronie.
Jak opisać wymagania bez technicznego języka?
Pisz o ludziach i sytuacjach, nie o ekranach i technologii. Wystarczą cztery proste narzędzia: zdania o użytkowniku, przykłady, szkice i lista „gotowe, gdy…”.
- Zdania o użytkowniku. W branży nazywa się je user stories, czyli historyjkami użytkownika. Mają stały układ: kto, co chce zrobić i po co. Na przykład: „Jako klientka salonu chcę przełożyć wizytę w telefonie, żeby nie dzwonić w godzinach pracy”. Brytyjski rządowy poradnik tworzenia usług cyfrowych podkreśla, że najważniejszą częścią takiego zdania jest cel, czyli „po co”. Jeśli trudno go nazwać, warto się zastanowić, czy funkcja jest potrzebna.
- Przykłady z życia firmy. Opisz dwie, trzy prawdziwe sytuacje, także te nietypowe: klient rezerwuje dwa terminy naraz, pracownik choruje, zamówienie trzeba cofnąć. To na wyjątkach najczęściej wychodzą braki.
- Szkice. Kartka z odręcznym rysunkiem ekranu albo zrzut z programu, którego dziś używasz, mówi więcej niż akapit opisu. Nie musi być ładny.
- „Gotowe, gdy…”. To właśnie kryteria akceptacji: według tego samego poradnika lista rezultatów, której używa się jak listy kontrolnej. Każdy punkt powinien dać się sprawdzić odpowiedzią „tak” albo „nie”.
Z kryteriów akceptacji korzysta też programista: na ich podstawie powstają testy, które po każdej zmianie sprawdzają, czy funkcja nadal działa. Przy stronie firmowej podobną rolę co lista zadań pełni układ podstron i menu.
Jakie błędy w wymaganiach kosztują najwięcej?
Najczęściej cztery: opis rozwiązania zamiast problemu, „tak jak na stronie X”, wszystko z najwyższym priorytetem i brak osoby, która decyduje.
- Rozwiązanie zamiast problemu. „Dodajmy czat” to gotowe rozwiązanie. „Klienci pytają o wolne terminy i nie dostają odpowiedzi po godzinach” to problem, który da się rozwiązać na kilka sposobów, czasem prościej i taniej.
- „Tak jak na stronie X”. Przykład pomaga pokazać kierunek, ale nie zastąpi opisu. Wykonawca nie wie, co dokładnie Ci się podoba ani co kryje się za tym, co widać na ekranie. Dopisz, którą część masz na myśli i dlaczego.
- Wszystko jest najważniejsze. Gdy każda funkcja ma priorytet pierwszy, nie ma z czego zrezygnować, kiedy zbliża się termin. Pomaga podział znany jako MoSCoW: musi być, powinno być, mogłoby być i nie w tej wersji. Jak wybrać zakres pierwszej wersji, opisuję w artykule o MVP aplikacji.
- Nikt nie decyduje. Jeśli uwagi zgłasza kilka osób i każda chce czegoś innego, wykonawca dostaje sprzeczne wymagania. Potrzebna jest jedna osoba, która zbiera opinie i ma ostatnie słowo.
Co zrobić, gdy wymagania zmieniają się w trakcie projektu?
Przyjąć, że to normalne, i ustalić z góry, jak zmiany będą zgłaszane i oceniane. Wymagania zmieniają się, bo po zobaczeniu pierwszej działającej wersji lepiej wiesz, czego potrzebujesz. To korzyść, nie porażka planowania.
- Zapisuj każdą zmianę. Jedno miejsce na ustalenia, najlepiej wspólna lista zadań, a nie rozmowy telefoniczne i wiadomości w kilku komunikatorach.
- Pytaj o skutek. Przy każdej zmianie wykonawca powinien powiedzieć, jak wpływa ona na termin, koszt i resztę zakresu.
- Wymieniaj, nie tylko dokładaj. Gdy coś nowego wchodzi do tej wersji, zdecyduj, co przechodzi do następnej.
- Oglądaj często. Im krótsze odstępy między kolejnymi wersjami do obejrzenia, tym mniejsza i tańsza każda poprawka.
Dlaczego przy pracy z AI wymagania są jeszcze ważniejsze?
Bo AI pisze dokładnie to, o co zostanie poproszone, i robi to szybko. Jasny opis daje szybko dobry wynik. Niejasny daje równie szybko coś, co działa, ale nie rozwiązuje Twojego problemu.
Gdy pisanie kodu zajmuje mniej czasu, większa część projektu to ustalenie, co ma powstać, i sprawdzenie, czy powstało właśnie to. Kryteria „gotowe, gdy…” przydają się tu podwójnie: programista przekazuje je narzędziu AI jako część zadania, a potem według nich sprawdza wynik.
Szybkość AI pomaga też w samych wymaganiach. Pierwszą wersję ekranu albo prosty prototyp, czyli działający szkic do klikania, można zobaczyć wcześniej, a na konkretnym przykładzie łatwiej powiedzieć „nie o to chodziło” niż na dokumencie. Taki prototyp nie zastępuje jednak ustaleń o danych, bezpieczeństwie i wyjątkach.
Dlatego o efekcie decyduje nie samo narzędzie, tylko osoba, która rozumie potrzebę, zamienia ją na konkretne zadania i sprawdza rezultat. Twoja rola jest w tym równie ważna: nikt nie zna Twojej firmy i klientów lepiej niż Ty.
O co zapytać wykonawcę
- Jak zbierasz wymagania i w jakiej formie dostanę je do akceptacji?
- Jak zapisujemy, co jest poza zakresem tej wersji?
- Po czym wspólnie poznamy, że dana funkcja jest gotowa?
- Jak zgłaszam zmianę w trakcie projektu i jak poznam jej wpływ na termin i koszt?
- Jak często będę oglądać działającą wersję?
Najczęstsze pytania
Czy muszę sam napisać specyfikację, zanim zgłoszę się do wykonawcy?
Nie. Wystarczą notatki w punktach: cel, kto będzie korzystał, co ma móc zrobić i czego na pewno nie potrzebujesz. Spisanie wymagań w uporządkowanej formie to zwykle wspólna praca z wykonawcą na początku projektu.
Ile szczegółów powinny mieć wymagania?
Tyle, żeby dwie osoby czytające opis wyobraziły sobie to samo i żeby dało się sprawdzić, czy funkcja jest gotowa. Do małej strony wystarczy strona notatek, aplikacja z kilkoma rodzajami użytkowników potrzebuje listy zadań i kryteriów dla każdej funkcji.
Czy wymagania może napisać AI?
AI pomoże je uporządkować, dopytać o braki i zaproponować wyjątki, o których warto pomyśleć. Nie wie jednak, jak działa Twoja firma i czego potrzebują Twoi klienci, więc treść wymagań i decyzje o priorytetach muszą pochodzić od Ciebie.